RWE 11.2.1988 r.       
                              
                          Kilka uwag po podwyzkach
                       ------------------------------
                       
                Wydaje sie,ze ostatnie podwyzki cen "przeszly" to znaczy
         nie wywolaly ani gwaltownych protestow ludnosci ani nie zrodzily ruchu
         rewindykacji pracowniczych, ktory nabral by widocznej dynamiki zdolnej
         zaklocic stabilizacje polityczna, jaka w zasadzie panuje w Polsce. 
         Oczywiscie mozliwe sa nazwijmy to tak "rewindykacje pelzajace", czyli
         liczne lecz izolowane przypadki wymuszania przez zalogi na dyrekcjach
         fabryk dodatkowych rekompensat, jak to mialo sie stac, niemal od razu
         po podwyzce, w Ursucie i w jednej z fabryk lodzkich.Takie pelzajace
         rewindykcje moga oslabic albo nawet zlikwidowac pozytywny wplyw obec
         nej podwyzki na ogolna rownowage rynkowa, jezeli wladze nie postawia im
         tamy, ale zaburzeniami politycznymi nie zagrazaja. Pomimo to ozywiony
         poczatek lutego zostawia znaki zapytania na przyszlosc i to niezbyt
         odlegla bo w nadchodzacych miesiacach maja byc wprowadzone nowe porcje
         podwyzek planowanych na ten rok.Zostawia znaki zapytania ktore nie
         tylko wladzom ale wladzom szczegolnie powinny dac sporo do myslenia.
           Otoz wyglada jakgdyby slabl coraz bardziej pacyfikacyjny skutek stanu
         wojennego z przed szesciu lat i jakby ludzie ponownie zaczynali podno
         sic glowy nabierajac przekonania,ze byc moze aktywne,zbiorowe upomnie
         nie sie o swe sprawy ma jednak szanse na sukces.Zniszczenie tego prze
         konania tak wysoko wyniesionego w swiadomosci spolecznej przez Sier
         pien 198O roku bylo najwazniejszym skutkiem psychologicznym 13 Grudnia
         1981 roku i tego co po nim przyszlo. Stanowilo to w minionych szesciu
         latach i w pewnym stopniu stanowi nadal glowna podpore normali
         zacji.Podpora ta jednak kruszeje, a na jej miejsce nie ma niczego
         nowego co byloby przynajmniej tak samo skuteczne.Poczucie bezsensow
         nosci postawy aktywnej w stosunku do wladzy i systemu slabnie po
         pierwsze przez zwykly uplyw czasu i zamazywanie sie w pamieci przelomu
         roku 1981 oraz 1982, a takze z tego powodu,ze dorastaja ci co wtedy
         byli dziecmi.Wedle badan socjologicznych ma to byc co prawda pokolenie
         przyziemne, rachujace niesklonne do porywow ale trzeba do takich
         uogolnien podchodzic zawsze z wielka ostroznoscia,bo moga one oddawac
         bardziej nastroj chwili niz rzeczywiste oblicze generacji. Odbudowa
         spolecznego aktywizmu wobec wladzy moze zachodzic rowniez i to ze
         szczegolnym nasileniem wskutek znacznej liberalizacji polityki wew
         netrznej, ktora zapoczatkowalo zwolnienie wiezniow politycznych we
         wrzesniu 1986 roku i ktora jest nadal liberalizowana. Potencjalnie
         destabilizacyjny skutek rozluznienia gorsetu wyglada na pierwszy rzut
         oka jak zlosliwy paradoks. Przeciez takie poluznienie musi byc dla
         ludzi ulga i pokrywac sie jakos tam z ich pragnieniami,tym bardziej,ze
         jest to liberalizacja posunieta tak daleko jak nigdy dotad w normal
         nych czasach naszej powojennej historii. I dodajmy jest to rowniez
         liberalizacja posunieta tak daleko,jak nigdzie indziej w krajach komu
         nistycznych.A jednak moze miec ona i ma prawdopodobnie wplyw na przys
         pieszone wyzwalanie sie ludzi z pogrudniowego pacyfikacyjnego syndromu
         psychicznego.Z dwu powodow. 
               Po pierwsze dlatego,ze bedac rewelacyjna w stosunku
         na przyklad do czasow gdy rzadzil Gierek jest zarazem niemal niczym w
         porownaniu z wolnoscia i podmiotowoscia spoleczenstwa w okresie "Soli
         darnosci". Otoz podczas gdy aspiracje spoleczne w dziedzinie ekono
         micznej sa nadal w niemalym stopniu dziedzictwem kilku lat gierkow
         skiego dobrobytu (podtrzymywanym ciagle przez masowe wyjazdy na
         Zachod) to z kregu aspiracji politycznych gierkowszczyznę - o ile w
         ogole w nim kiedykolwiek byla- wymiotl Sierpien. I on wlasnie a potem
         te szesnascie miesiecy "Solidarnosci" jest miara do ktorej przymierza
         sie rzeczywistosc. W tej konfrontacji obecna liberalizacja fundowana
         odgornie, przez pogromcow Zwiazku i przy ciagle manifestowanej wro
         gosci wobec niego uwazana jest przez znaczna czesc opinii za pozor i
         "manipulacje czerwonego".Nie moze wiec ona przyniesc wladzy zwiekszo
         nego szacunku natomiast moze przyczynic sie do oslabienia respektu w
         stosunku do niej.Wladza, ktora liberalizuje swe dzialania, moze bowiem
         przy generalnie wrogim do niej nastawieniu byc odbierana jako
         wladza,ktora ustepuje,cofa sie,slabnie, staje sie znow wrazliwa na
         nacisk spoleczny" jak mawia Jacek Kuron od amnestii 11 wrzesnia. Row
         noczesnie wladze nie moga wykazac sie odczuwalna dla ludzi poprawa
         sytuacji ekonomicznej -oceniana na domiar szczegolnie surowo bo przez
         pryzmat aspiracji konsumpcyjnych, zrozumialych i uzasadnionych, lecz
         ciagle wyrastajacych ponad kryzysowa rzeczywistosc. Mamy wiec sytuacje
         rozchodzenia sie dwu waznych charakterystyk psychologii spolecznej;
         respektu dla wladzy ktory sie obniza i poczucia dotkliwosci bytu,ktore
         sie powieksza miedzy innymi za kazda kolejna podwyzka cen. Nawet
         jezeli w skali calego spoleczenstawa (co nie znaczy,ze w sytuacji kaz
         dej jednostki czy rodziny) podwyzka taka nie wywoluje realnego spadku
         stopy zyciowej jak to bylo w ostatnich latach. Rozchodzenie sie tych
         dwu charakterystyk,ktore jak sadze ma miejsce zwieksza prawdopodo
         bienstwo jakichs masowych protestow spolecznych bedacych reakcja na
         kolejne posuniecia odbierane jako pogorszenie i tak trudnych warunkow
         zycia codziennego.Wydaje sie,ze odmowa wiekszosci spoleczenstwa wzie
         cia udzialu w referendum badz glosowania za rzadowymi projektami moze
         byc oznaka narastania w ludziach gotowosci do zbiorowych wystapien
         takze nie mieszczacych sie w obowiazujacych ramach prawnych przeciwko
         posunieciom uwazanym za godzace w ich interesy.Mozliwosc takich
         reakcji zwiekszaja na dodatek rozne zachowania ludzi z
         kregu wladzy zdradzajace oznaki zaniepokojenia, czy wrecz strachu
         przed spoleczenstwem czego bardzo wymownym przykladem jest to
         publiczne oswiadczenia Premiera Messnera,ze wlosy mu siwieja na mysl o
         tym jak tez ludzie przyjma podwyzki.Hipoteza,ktora wyzej zarysowalem;
         o  kruszeniu sie psychologicznych przeslanek,zapewniajacych stabili
         zacje polityczna w kraju przez ostatnie lata i o narastaniu psycholo
         gii mogacej sprzyjac destabilizacji nie jest moim wynalazkiem. Wyste
         puje ona bez przerwy w mysleniu sporej ilosci ludzi w kraju oraz na
         emigracji od samego poczatku stanu wojennego i dla wielu z nich jest
         to jedyna perspektywa, z ktora mozna wiazac nadzieje na pozytywne prze
         miany w kraju w tym na ponowna legalizacje "Solidarnosci".[Nie mowi sie
         tego na ogol wprost bo wiazanie nadziei z niepokojami w kraju moze byc
         latwo przedstawione przez przciwnika, jako awanturnictwo polityczne i
         tak wlasnie potraktowane przez czesc przynajmniej krajowej opinni
         publicznej. Niemniej taki nurt w mysleniu politycznym opozycji ktory
         by mozna nazwac gra na wybuch niewatpliwie istnieje nie kojarzac sie
         wcale z jakims okreslonym opozycyjnym ugrupowaniem, choc sa takie w
         ktorych jest on slabszy i takie w ktorych jest silny. Na ogol takze
         nawet najbardziej czekajacy na powne pojawienie sie "ruchu spolecz
         nego" zdaja sobie sprawe,ze niesie on z soba nie tylko szanse lecz
         takze niebezpieczenstwa a wiec,ze ma dwie strony.]

                Sartrouville 11.2.1988 r.
                                      Waldemar Kuczyński
         Wytłuszczony fragment prawie napewno opuściłem podczas nagrywania, jako w tamtych      
         warunkach, walki z ówczesną władzą "niepolityczny".